ریفلاکس نوزاد یعنی برگشت شیر از معده به مری و گاهی دهان. اگر نوزاد شما بعد از شیر خوردن کمی شیر بالا می آورد، اما راحت است و وزن می گیرد، معمولا این حالت طبیعی است. ولی اگر همراه با گریه ی شدید، وزن گیری ضعیف یا مشکل تنفسی باشد، پزشک باید او را ببیند. در مقاله فارس رعنا، تفاوت ریفلاکس طبیعی و ریفلاکس نیازمند بررسی، علائم هشدار، راهکارهای ایمن مراقبت در خانه و نقش پوشک در پایش وضعیت نوزاد را توضیح می دهد. این مطلب جایگزین نظر پزشک اطفال نیست.
ریفلاکس نوزاد چیست و چرا رخ می دهد؟
در انتهای مری یک دریچه ی ماهیچه ای وجود دارد که شیر را در معده نگه می دارد. در نوزادان این دریچه هنوز کامل رشد نکرده و راحت شل می شود، برای همین بخشی از شیر برمی گردد. معده ی نوزاد کوچک است، رژیم او مایع است و بیشتر روز را خوابیده می گذراند و همه ی این عوامل برگشت شیر را راحت تر می کند. به همین دلیل، بالا آوردن شیر در بسیاری از نوزادان سالم دیده می شود و لزوما بیماری نیست.
چه عواملی برگشت شیر را بیشتر می کنند؟
بعضی عادت های روزمره برگشت شیر را بیشتر می کنند و با اصلاح آن ها اغلب وضعیت بهتر می شود:
- شیر دادن بیش از حد یا خیلی پشت سر هم
- بلعیدن هوا هنگام شیر خوردن، مثلا با سرشیشه ی نامناسب
- خواباندن نوزاد بلافاصله بعد از شیر
- فشار روی شکم از پوشک یا لباس تنگ
- گریه ی طولانی قبل از شیر خوردن و شیر خوردن با عجله
تفاوت برگشت طبیعی شیر با ریفلاکس نیازمند بررسی
مهم ترین سوال والدین این است که کدام حالت طبیعی است. جدول زیر کمک می کند تفاوت را تشخیص دهید، ولی تشخیص نهایی با پزشک اطفال است.
معیار | برگشت طبیعی شیر | ریفلاکس نیازمند بررسی |
حال نوزاد | راحت و بدون ناراحتی | بی قرار، با گریه ی شدید حین یا بعد از شیر |
وزن گیری | مناسب | کند، ثابت یا کاهش وزن |
مقدار برگشت | کم و بدون فشار | زیاد، مکرر یا پرتابی |
تنفس | بدون مشکل | سرفه، خس خس یا خفگی حین شیر خوردن |
تغذیه | اشتهای خوب | امتناع از شیر یا شیر خوردن همراه با گریه |
پوشک خیس | تعداد معمول | کاهش محسوس تعداد |
علائم هشدار؛ چه زمانی فوری به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر هر کدام از نشانه های زیر را دیدید، بدون تاخیر با پزشک اطفال تماس بگیرید یا به مرکز درمانی مراجعه کنید:
- استفراغ پرتابی و شدید، به ویژه در هفته های اول زندگی
- وجود خون یا ماده ی سبز و زرد در استفراغ
- خون در مدفوع
- کاهش وزن یا وزن گیری ضعیف
- امتناع مداوم از شیر خوردن
- سرفه ی مکرر، خس خس، رنگ پریدگی یا کبودی هنگام شیر خوردن
- نشانه های کم آبی مثل کم شدن پوشک خیس، خشکی دهان و بی حالی
- تب همراه با استفراغ
راهکارهای عمومی برای کاهش برگشت شیر
این راهکارها عمومی هستند و برای بیشتر نوزادان بی خطرند. اگر مشکل ادامه داشت، روش را با پزشک خود هماهنگ کنید.
۱. هنگام شیر دادن
نوزاد را در حالت نیمه عمودی نگه دارید و آرام شیر بدهید. وسط شیر خوردن و بعد از آن او را آروغ بزنید. اگر با شیشه شیر می دهید، سوراخ سرشیشه نباید بزرگ باشد، چون جریان تند شیر باعث بلعیدن هوا و برگشت بیشتر می شود. از شیر دادن بیش از حد و پشت سر هم هم خودداری کنید.
۲. بعد از شیر دادن
نوزاد را حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه به حالت عمودی در آغوش نگه دارید. در این مدت از بازی شدید، تکان دادن و فشار روی شکم او پرهیز کنید.
۳. پوشک و لباس
پوشک را قبل از شیر دادن عوض کنید تا بعد از غذا نوزاد را جابه جا نکنید. پوشک و لباس نباید دور شکم تنگ باشد، چون فشار روی شکم برگشت شیر را بیشتر می کند. انتخاب سایز درست مهم است؛ برای آشنایی با آن، مقاله ی سایز پوشک نوزاد را بخوانید.
۴. خواب ایمن
ایمن ترین حالت خواب نوزاد، خوابیدن به پشت روی سطح صاف و سفت است. برای کم کردن ریفلاکس، سر تخت را بالا نبرید و از بالشت، گوه یا تشک شیب دار استفاده نکنید، چون خطر خفگی را بالا می برد. هر تغییری در حالت خواب را فقط با نظر پزشک انجام دهید.
پوشک؛ ابزار ساده برای پایش وضعیت نوزاد
تعداد پوشک خیس یکی از ساده ترین نشانه ها برای فهمیدن کافی بودن شیر و تشخیص کم آبی است. در روز تعداد پوشک خیس و حالت مدفوع را یادداشت کنید. معمولا از هفته ی اول به بعد، حدود ۶ پوشک خیس یا بیشتر در روز طبیعی است. پوشک مناسب باید جذب خوبی داشته باشد تا نشت نکند و پوست نوزاد را خیس نگه ندارد، بدون اینکه به شکم فشار بیاورد. برای مقایسه و انتخاب، راهنمای خرید پوشک نوزاد را ببینید.
چه کارهایی را انجام ندهیم؟
- غلیظ کردن شیر یا دادن دارو بدون نظر پزشک: ممکن است به نوزاد آسیب بزند.
- بالا بردن سر تخت یا استفاده از بالشت و گوه: خطر خفگی دارد.
- شیر دادن در حالت خوابیده: برگشت شیر و خطر بلع را بیشتر می کند.
- ماساژ یا تکان دادن شدید بعد از شیر: باعث بالا آوردن شیر می شود.
- نادیده گرفتن علائم هشدار: تاخیر در مراجعه ممکن است وضعیت را سخت تر کند.
برای ویزیت پزشک چه چیزهایی را آماده کنیم؟
پزشک برای تشخیص به اطلاعات دقیق نیاز دارد. چند روز قبل از ویزیت این موارد را ثبت کنید:
- ساعت و مقدار هر وعده ی شیر
- زمان و دفعات برگشت شیر و مقدار تقریبی آن
- تعداد پوشک خیس و رنگ و حالت مدفوع
- یک عکس یا فیلم کوتاه از برگشت شیر یا گریه ی نوزاد
- وزن های ثبت شده در ویزیت های قبلی
نتیجه گیری
در این مقاله دیدیم که بالا آوردن شیر در بسیاری از نوزادان طبیعی است، ولی گریه ی شدید، وزن گیری ضعیف و مشکل تنفسی نشانه ی نیاز به بررسی پزشکی هستند. راهکارهای ساده ی شیر دادن، آروغ زدن و خواب ایمن کمک می کنند و تشخیص و درمان با پزشک اطفال است.
خرید پوشک نوزاد در شیراز
برای خرید پوشک نوزاد با جذب مناسب و سایز دقیق در ارتباط باشید.
سوالات متداول
ریفلاکس نوزاد تا چند ماهگی ادامه دارد؟
معمولا تا حدود ۱۲ تا ۱۸ ماهگی بهتر می شود.
بالا آوردن شیر از بینی طبیعی است؟
گاهی دیده می شود؛ اگر مکرر بود، به پزشک بگویید.
ریفلاکس با قولنج فرق دارد؟
بله؛ تشخیص تفاوت با پزشک است.
شیر خشک مخصوص لازم است؟
فقط با تجویز پزشک.
در نوزادان نارس شایع تر است؟
بله، ریفلاکس در نارس ها بیشتر دیده می شود.