پاسخ کوتاه
زردی نوزاد یعنی افزایش ماده ای به نام بیلی روبین در خون که پوست و سفیدی چشم نوزاد را زرد رنگ می کند. این حالت در بیشتر نوزادان تازه متولد شده طبیعی است و معمولا از روز دوم یا سوم تولد شروع می شود و طی یک تا دو هفته خودش کم کم برطرف می شود. نکته مهم این است که اگر زردی خیلی زود، یعنی در روز اول تولد شروع شود، خیلی شدید باشد یا بعد از دو هفته همچنان ادامه داشته باشد، باید حتما نوزاد را نزد پزشک ببرید تا علت آن بررسی و در صورت نیاز نور درمانی انجام شود.
هر پدر و مادری که تازه صاحب فرزند شده، احتمالا این سوال برایش پیش آمده که آیا رنگ پوست نوزادش طبیعی است یا نه. زردی یکی از شایع ترین نگرانی های روزهای اول زندگی نوزاد است و همین نگرانی طبیعی باعث می شود خیلی از والدین دنبال پاسخی سریع و قابل اعتماد بگردند، نه یک متن طولانی و پر از اصطلاحات پزشکی. در این مقاله قرار است دقیقا همین کار را انجام بدهیم؛ یعنی با زبان ساده بگوییم زردی نوزاد چیست، چطور در خانه آن را تشخیص بدهیم، چه زمانی جای نگرانی دارد و در نهایت چطور درمان می شود.
دنبال انتخاب بهتر برای محصولات بهداشتی و سلولزی هستید؟ به سایت فارس رعنا سر بزنید و جدیدترین مطالب و محصولات رو ببینید.
زردی نوزاد چیست و چرا اتفاق می افتد
زردی نوزاد در اثر تجمع بیلی روبین در خون ایجاد می شود. بیلی روبین ماده ای زرد رنگ است که از تجزیه طبیعی گلبول های قرمز خون به وجود می آید. در بزرگسالان کبد به راحتی این ماده را از خون جدا می کند، اما کبد نوزاد تازه متولد شده هنوز به طور کامل رشد نکرده و نمی تواند به همان سرعت بزرگسالان این کار را انجام دهد. به همین دلیل، بیلی روبین در روزهای اول تولد در خون نوزاد بالا می رود و پوست او را زرد می کند.
این اتفاق آنقدر رایج است که طبق برآوردهای عمومی پزشکی، اکثریت نوزادان ترم و بخش بزرگی از نوزادان نارس، در هفته اول زندگی درجاتی از زردی را تجربه می کنند. پس اگر نوزاد شما دچار زردی شده، تنها فرزند شما نیست که این وضعیت را دارد؛ این یک مرحله طبیعی از رشد کبد نوزاد است، البته با این شرط که در محدوده طبیعی باقی بماند.
علائم زردی نوزاد را از کجا تشخیص بدهیم
اولین و واضح ترین علامت زردی، تغییر رنگ پوست و سفیدی چشم نوزاد به زرد است. این تغییر رنگ معمولا از صورت شروع می شود و اگر شدت پیدا کند، به سمت قفسه سینه، شکم، دست ها و در نهایت پاها گسترش پیدا می کند. هر چه زردی به سمت پایین بدن پیش برود، احتمال بیشتر بودن سطح بیلی روبین هم بالاتر می رود.
برای تشخیص دقیق تر در خانه، بهترین کار این است که نوزاد را زیر نور طبیعی روز، نه نور زرد یا کم رنگ اتاق، نگاه کنید. نور مصنوعی می تواند رنگ واقعی پوست را پنهان کند و باعث شود زردی خفیف تر از آنچه هست دیده شود یا اصلا دیده نشود.
تست ساده فشار انگشت در خانه
یک روش ساده و عملی که خیلی از مادران با تجربه هم از آن استفاده می کنند، تست فشار انگشت است. کافی است با انگشت خود، پوست نوزاد را روی پیشانی یا نوک بینی به آرامی فشار دهید و سریع رها کنید. اگر بعد از رها کردن، رنگ پوست در آن نقطه به جای برگشتن به رنگ طبیعی، زرد دیده شود، یعنی احتمال زردی وجود دارد. این روش جایگزین تشخیص پزشکی نیست، اما یک ابزار اولیه و سریع برای غربالگری خانگی به حساب می آید.
علائم دیگری هم هستند که باید به آن ها توجه کرد:
💟نوزاد بیش از حد معمول خواب آلود است و به سختی برای شیر خوردن بیدار می شود.
💟تعداد دفعات شیر خوردن یا وزن گیری نوزاد کمتر از حد انتظار است.
💟ادرار نوزاد تیره تر از حالت معمول شده یا مدفوع او رنگ پریده و کم رنگ است.
💟نوزاد بی قرار است یا برعکس، خیلی بی حال به نظر می رسد.
اگر هر کدام از این نشانه ها را همراه با زردی مشاهده کردید، این یعنی زمان مراجعه به پزشک فرا رسیده و نباید آن را به تاخیر انداخت.
زردی فیزیولوژیک و زردی پاتولوژیک چه فرقی دارند
خیلی از والدین وقتی اسم «زردی پاتولوژیک» را می شنوند، نگران می شوند، در حالی که تفاوت این دو نوع زردی در واقع خیلی ساده و قابل فهم است.
زردی فیزیولوژیک همان زردی طبیعی و شایع است که معمولا از روز دوم یا سوم تولد شروع می شود، در روزهای چهارم تا پنجم به اوج خود می رسد و بدون نیاز به درمان خاص، طی یک تا دو هفته به تدریج از بین می رود. این نوع زردی نتیجه طبیعی نابالغ بودن کبد نوزاد است و در بیشتر موارد خطری برای سلامت نوزاد ندارد.
زردی پاتولوژیک اما داستان متفاوتی دارد. این نوع زردی معمولا در همان بیست و چهار ساعت اول تولد ظاهر می شود، شدت آن بیشتر است، سرعت افزایش بیلی روبین در آن بالاتر از حد طبیعی است یا بعد از دو هفته همچنان ادامه دارد. علت این نوع زردی می تواند مواردی مثل ناسازگاری گروه خونی مادر و نوزاد، عفونت، مشکلات کبدی یا کم کاری تیروئید باشد و حتما باید توسط پزشک بررسی و پیگیری شود.
آیا هر زردی نوزاد خطرناک است؟
خیر. بیشتر زردی های نوزادان از نوع فیزیولوژیک و بی خطر هستند، اما تشخیص قطعی این که زردی نوزاد شما در کدام دسته قرار می گیرد، فقط با معاینه و در صورت نیاز آزمایش خون توسط پزشک امکان پذیر است.
چه زمانی باید نگران زردی نوزاد شویم و به پزشک مراجعه کنیم؟
| نشانه | وضعیت معمول و کم خطر | زمان نیاز به مراجعه فوری |
| زمان شروع زردی | از روز دوم یا سوم تولد | در بیست و چهار ساعت اول تولد |
| گستردگی زردی | فقط صورت و بالای بدن | رسیدن زردی به دست ها، پاها یا کف پا |
| رفتار نوزاد | تغذیه و خواب طبیعی | خواب آلودگی شدید یا امتناع از شیر خوردن |
| مدت زمان زردی | برطرف شدن طی یک تا دو هفته | ادامه زردی بعد از دو هفته |
| رنگ ادرار و مدفوع | طبیعی | ادرار تیره یا مدفوع بسیار کم رنگ |
اگر هر کدام از موارد ستون سمت راست جدول را در نوزاد خود مشاهده کردید، بهتر است به جای صبر کردن و امیدوار بودن به بهبود خودبه خودی، همان روز با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید. زردی شدید نوزاد در صورت بی توجهی می تواند به سیستم عصبی آسیب بزند، به همین دلیل تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد.
روش های تشخیص پزشکی زردی نوزاد
پزشک برای بررسی دقیق زردی نوزاد معمولا از دو روش اصلی استفاده می کند. روش اول اندازه گیری بیلی روبین با دستگاه غیرتهاجمی روی پوست است که به سرعت و بدون خونگیری، یک عدد تقریبی از میزان بیلی روبین به دست می دهد. اگر این عدد بالا باشد یا پزشک نیاز به دقت بیشتری داشته باشد، روش دوم یعنی آزمایش خون برای اندازه گیری دقیق سطح بیلی روبین انجام می شود.
بر اساس نتیجه این آزمایش ها و سن نوزاد بر حسب ساعت، پزشک تصمیم می گیرد که آیا زردی در محدوده طبیعی است یا نیاز به درمان دارد. همین موضوع نشان می دهد که چرا نباید بر اساس حدس و گمان خانگی درباره شدت زردی تصمیم گیری کرد و در موارد مشکوک، مراجعه به پزشک جایگزین ندارد.
نکات کاربردی برای مراقبت روزانه از نوزاد در دوران زردی
🟣نوزاد را در نور طبیعی روز و دور از تابش مستقیم و شدید آفتاب معاینه کنید، نه زیر نور مصنوعی اتاق.
🟣دفعات شیردهی را طبق توصیه پزشک افزایش دهید تا دفع بیلی روبین تسریع شود.
🟣رنگ ادرار و مدفوع نوزاد را هر روز زیر نظر داشته باشید.
🟣برای پیشگیری از تحریک پوست، پوشک نوزاد را به موقع تعویض کنید و از محصولی با جذب مناسب استفاده کنید.
🟣هر تغییر غیرعادی در رفتار، خواب یا تغذیه نوزاد را جدی بگیرید و در صورت شک، با پزشک تماس بگیرید.
توجه به همین نکات ساده، در بسیاری از موارد کافی است تا روند بهبود زردی نوزاد بدون دغدغه اضافی طی شود.
زردی نوزاد چگونه درمان می شود
خبر خوب این است که در اکثر موارد، زردی نوزاد نیازی به درمان خاصی ندارد و خودش با گذشت زمان و تغذیه مناسب برطرف می شود. اما وقتی سطح بیلی روبین از حد مشخصی بالاتر برود، پزشک یکی از روش های زیر را برای درمان پیشنهاد می کند.
نوردرمانی
نوردرمانی یا فتوتراپی رایج ترین روش درمان زردی نوزاد است. در این روش، نوزاد زیر نور آبی مخصوصی قرار می گیرد که به تجزیه بیلی روبین در پوست کمک می کند و دفع آن را از بدن آسان تر می کند. این کار معمولا در بیمارستان یا زیر نظر پزشک انجام می شود و در بیشتر موارد ظرف چند روز نتیجه مثبت خود را نشان می دهد.
تغذیه مکرر و کافی
یکی از ساده ترین و در عین حال موثرترین راه های کمک به کاهش زردی، افزایش دفعات شیردهی است. هر چه نوزاد بیشتر شیر بخورد، دفع ادرار و مدفوع او بیشتر می شود و بیلی روبین سریع تر از بدنش خارج می شود. به همین دلیل پزشکان معمولا به مادران توصیه می کنند در روزهای اول تولد، نوزاد را با فاصله کوتاه تر و به دفعات بیشتر شیر بدهند.
در موارد نادر و شدیدتر، ممکن است پزشک روش های دیگری مثل تعویض خون را هم در نظر بگیرد، اما این موارد بسیار محدود هستند و تنها با تشخیص و نظارت مستقیم پزشک انجام می شوند.
مراقبت از پوست نوزاد در دوران زردی و بعد از آن
در کنار درمان زردی، مراقبت روزمره از پوست نوزاد هم اهمیت زیادی دارد، چون پوست نوزاد در هفته های اول زندگی بسیار حساس و نازک است. استفاده از پوشک با کیفیت مناسب، که رطوبت را به خوبی جذب کند و پوست را خشک نگه دارد، از تحریک و قرمزی پوست ناحیه پوشک جلوگیری می کند. اگر تازه در حال انتخاب پوشک مناسب برای نوزاد خود هستید، راهنمای خرید پوشک بچه می تواند در انتخاب سایز و نوع مناسب کمک تان کند.
نکته دیگری که خیلی از والدین در فصل های گرم سال با آن مواجه می شوند، حساسیت و سوختگی پوست زیر پوشک است که می تواند مراقبت از نوزاد را سخت تر کند. برای آشنایی بیشتر با راه های پیشگیری از این مشکل، مطلب چطور در تابستان از حساسیت و سوختگی پوست نوزاد زیر پوشک جلوگیری کنیم را هم می توانید مطالعه کنید.
آیا نوع پوشک روی سلامت پوست نوزاد در دوران زردی تاثیر دارد؟
پوشک به طور مستقیم روی روند بهبود زردی اثر ندارد، اما چون در این دوران نوزاد به دفعات بیشتری شیر می خورد و در نتیجه ادرار و مدفوع بیشتری دارد،
اشتباهات رایج والدین در برخورد با زردی نوزاد
بعضی از رفتارهای رایج بین والدین، به جای کمک، ممکن است روند تشخیص یا درمان زردی را با تاخیر مواجه کند. آشنایی با این اشتباهات کمک می کند تصمیم های بهتری بگیرید.
1️⃣قرار دادن نوزاد پشت شیشه پنجره برای گرفتن نور خورشید، بدون مشورت با پزشک؛ این کار نه تنها اثر درمانی چندانی ندارد، بلکه خطر آفتاب سوختگی و افت دمای بدن نوزاد را هم به همراه دارد.
2️⃣کم کردن دفعات شیردهی به خیال این که نوزاد باید بیشتر استراحت کند؛ در حالی که تغذیه بیشتر دقیقا همان چیزی است که به دفع بیلی روبین کمک می کند.
3️⃣اکتفا کردن به نظر اطرافیان و به تاخیر انداختن ویزیت پزشک، در حالی که تشخیص دقیق فقط با معاینه و در صورت نیاز آزمایش امکان پذیر است.
4️⃣نادیده گرفتن علائم همراه مثل بی حالی یا کاهش وزن، فقط به این دلیل که زردی طبیعی به نظر می رسد.
جمع بندی
زردی نوزاد در بیشتر موارد یک اتفاق طبیعی و موقت است که ریشه در نابالغ بودن کبد نوزاد تازه متولد شده دارد و با تغذیه مناسب و گذشت زمان برطرف می شود. نکته مهمی که باید همیشه در ذهن داشته باشید این است که زمان شروع زردی، شدت و گسترش آن، و رفتار کلی نوزاد سه علامت کلیدی هستند که مشخص می کنند آیا نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارید یا نه. اگر زردی از همان روز اول شروع شده، به دست و پا رسیده یا با بی حالی و کاهش تغذیه همراه است، معطل نکنید و همان روز با پزشک تماس بگیرید.
در کنار پیگیری درمان، توجه به مراقبت روزانه از پوست حساس نوزاد، از جمله انتخاب پوشک بچه مناسب و تعویض به موقع آن، بخشی از مراقبت کامل در این دوران است
سوالات متداول
آیا زردی نوزاد مسری است؟
خیر
آیا همه نوزادان دچار زردی می شوند؟
نه همه، اما شیوع آن بسیار بالاست.
زردی نوزاد چند روز طول می کشد؟
معمولا یک تا دو هفته.
آیا نوردرمانی برای نوزاد خطر دارد؟
خیر، زیر نظر پزشک روشی ایمن و رایج است.
آیا شیر مادر باعث زردی می شود؟
در موارد نادر ممکن است، اما تشخیص آن با پزشک است.
آیا زردی روی رشد بعدی نوزاد اثر می گذارد؟
در صورت درمان به موقع، معمولا خیر.